‘Een bezoek aan Limburgs eenige havenplaats’

door Sef Derkx


DeLuifDetail2

Still uit documentaire: Havenkade bij De Luif

In 1929 kreeg het gemeentebestuur van Venlo een brief van Filmbedrijf Polygoon met het aanbod om een documentaire te maken, waarin de stad zou worden gepresenteerd als een: ‘cultureel, industrieel en picturaal centrum’. De film zou niet minder zijn dan: ‘een levend document, dat niet alleen voor Uw archief en representatie, maar ook voor Uw propaganda in binnen- en buitenland, niet genoeg gewaardeerd kan worden.’ Wat Polygoon wijzelijk niet vermeldde, was dat bijna alle grotere Nederlandse gemeenten een brief van deze strekking ontvingen. Niettemin voelde Venlo zich gevleid en had het college van burgemeester en wethouders wel oren naar een film ter meerdere eer en glorie van de stad. Vooral omdat erop gewezen werd dat het met de kosten wel meeviel wanneer je die omsloeg over de bedrijven en instellingen die zouden worden gefilmd.

In juli 1930 ging de filmploeg aan het werk. Er werd met één camera gefilmd, rechttoe rechtaan zonder enige pretentie. Het resultaat was een stomme film in zwart-wit, getiteld: Een bezoek aan Limburgs eenige havenplaats – Venlo. Dat eenige havenplaats was overdreven. Limburg telde meer havenplaatsen. Maar de haven van Venlo was in 1929 en 1930 gemoderniseerd en ontsloten met een spoorlijn. De operatie had bijna een half miljoen gulden gekost. Een lieve duit en dat wilde men weten. Vandaar dus dat pocherige eenige havenplaats.

L20124

L20061

L20125

De in 1930 gemoderniseerde haven en lage loswal zijn in de jaren erna talloze malen gefotografeerd. Bovenstaande foto’s dateren uit de periode 1935-1940. Ze zijn in deze periode verschenen in weekblad De Katholieke Illustratie.

De oudste documentaire over Venlo duurt een kwartiertje en laat de stad zien waar mijn vader als vijfentwintigjarige met volle teugen van zijn vrijgezellenbestaan genoot. Het Venlo waar hij met vrienden en vriendinnen uitging. De stad die in de oorlogsjaren ophield te bestaan, maar die voortleefde in kleurrijke verhalen. Als je kijkt naar de documentaire, stap je over de drempel van je eigen levensjaren en wandel je als het ware door het Venlo van je ouders en grootouders.

De film opent met een opname vanaf de steilrand bij de Groenstraat, vervolgd wordt met beelden van de Vierpaardjes, Bovenste Molen en Onderste Molen. Niet het zwembad de Onderste Molen, maar de watermolen aan de rand van het Jaomerdal. De gemeente heeft het belang van de documentaire hoog ingeschat en laat zich zien. Uiteraard met het stadhuis, hét visitekaartje van de stad. Maar ook met het pasgeopende politiebureau, de gemeente-spaarbank en de openbare leeszaal, alle drie karakteristieke gebouwen in het Rosarium. Overheden anno nu zijn er zeer happig op om hun aandelen in nutsbedrijven voor goud geld van de hand te doen. In 1930 was Venlo trots op zijn electrische centrale en gasfabriek aan het huidige Mgr. Nolensplein. Achter het Groenveld lag de derde tak van de gemeentebedrijven: de waterleiding.

 

ElectrischeCentraleBolwaterstraat

Still uit documentaire: Electrische Centrale, momenteel staat hier De Commissaris

GasfabriejElecCentrale

Still uit documentaire: Gasfabriek op het huidige Mgr. Nolensplein

WaterleidingZwarteweg

Still uit documentaire: Waterleiding aan de huidige Waterleidingsingel ter hoogte van de Zwarteweg  

Ook de haven is uitvoerig gefilmd, met als toetje een impressie van de opening door prins Hendrik op 8 september 1930. Op maandag 8 september, ’s middags om drie uur, arriveerde hij. Een uurtje later was het moment suprême toen de prins het lint doorknipte dat gespannen was tussen de Kop van Wieërd en de loswal. Op de film is het mooi in beeld gebracht. Hij staat op de plecht van een boot van Janssen Boten en hanteert een schaar van grote afmetingen. Wat niet is gefilmd, maar wat ik terugvond in de krant was dat het lint razend vlug uit het water is gehaald en vervolgens werd gewassen, gestreken en in stukken geknipt. Alle meisjes die een rol hadden gehad in het officiële programma van die dag kregen een stuk om als haarstrik te gebruiken.

RijksHBS

Still uit documentaire: Rijks H.B.S. op hoek Sint-Martinusstraat en Goltziusstraat

HogewegStThomascollege

Still uit documentaire: Sint-Thomascollege aan de Hogeweg

Ambachtschool

Still uit documentaire: Ambachtsschool aan de Tegelseweg

In de binnenstad zien we verder het belastingkantoor, gevestigd in het Arsenaal, Huize Schreurs, de Luif en Huize Sint-Jan. Van de onderwijsinstellingen hadden zich de Rijks H.B.S., Ambachtsschool en Vakschool voor Meisjes aangemeld als participanten in het filmproject. Het Sint-Thomascollege, dat juist het internaat uitbreidde is eveneens uitvoerig in beeld gebracht. In het stukje over de Venlose kerken schittert vooral de Sint-Martinuskerk. De cameraman had de vele treden van de toren beklommen om enkele panorama’s van de stad en omgeving te schieten. Ook de Heilig Hartkerk en de kerk van O.L. Vrouw in Venlo-Zuid werden gefilmd. Vanzelfsprekend ontbreekt de kapel van Genooy niet. Van de ondernemingen zijn de Nedinsco, gloeilampenfabriek Pope, Bontamps Enveloppen, Melkinrichting Sint-Martinus en de veilingen vereeuwigd. Verder is er aandacht voor het Mgr. Mutsaersoord en de Venlose parken en natuur.

KapelGenooi

KruiskapelGenooi

Twee stills van de kapel en kruiskapel in Genooi

 

BijArsenaalgebouw

Still uit documentaire: Arsenaalgebouw

EnveloppenfabriekBontampsHavenfront

Still uit documentaire: Bontamps Enveloppenfabriek aan de Havenkade

Pope

Still uit documentaire: Metaaldraadlampenfabriek Pope aan de Mercatorstraat

MelkfabriekStMartinus1

Still uit documentaire: Melkfabriek Sint Martinus aan Straelseweg

Diverse instellingen en ondernemingen hadden in de documentaire geparticipeerd door te betalen voor de seconden die ze in beeld kwamen, maar het grootste deel van de rekening van de filmproductiemaatschappij Polygoon kwam op het bordje van de gemeente. Dik zevenhonderd gulden. Het moet tegengevallen zijn en had consequenties voor de première. Die vond plaats in filmtheater Scala aan de Steenstraat. Burgemeester Berger had aan de exploitant, de ‘blieje van’ Peters een brief gestuurd met het verzoek gratis entreekaarten beschikbaar te stellen voor het voltallige college, de gemeenteraad en voor de leden van de Kamer van Koophandel. Peters liet fijntjes weten dat hij wel goed was maar niet gek. Op 18 februari 1931 ging de film in première. Het was een succes dat vond ook de exploitant. Hij zei toe de documentaire als voorprogramma te draaien van Im Westen nichts neues die weldra vertoond zou gaan worden in een andere bioscoop van hem, het Rembrandttheater aan de Parade. Voor die film werd grote belangstelling verwacht vanuit Duitsland.

Im_Westen_nichts_Neues-1

Affiche film ‘Im Westen nichts Neues’, 1930

Im Westen nicht neues was de verfilming van de beroemde, gelijknamige roman van Erich Maria Remarque. De schrijver had in de Eerste Wereldoorlog twee jaar gevochten aan het westelijk front. In 1929 schreef hij een boek over zijn ervaringen. Het gaf hem meteen wereldroem. Alleen al van de Duitse versie gingen in een jaar tijd een miljoen exemplaren over de toonbank. Vanwege de uitgesproken antimilitaristische toonzetting werden boek en film in Duitsland verboden. Niets stond Duitsers echter in de weg om  Im Westen nichts neues te gaan zien in Nederlandse grensplaatsen. En dat gebeurde. Alleen al in de eerste maand kwamen twintigduizend Duitsers naar Venlo. De bioscoopeigenaar moest op sommige dagen om twaalf uur met de voorstellingen beginnen om de toestroom te kunnen verwerken. De Duitse spoorwegen zetten extra treinen naar Venlo in. De politie had het er maar druk mee. Zeker toen het gerucht de ronde deed dat in Kaldenkerken honderd nazi ’s klaarstonden die naar Venlo wilde komen om de bezoekers de bioscoop uit te slaan. Agent Stevens vatte post bij het Rembrandttheater maar kon in het nachtrapport meedelen dat niets bijzonders was voorgevallen. Een week later, op 28 februari ontstond er enige opschudding toen iemand in de zaal opsprong en riep: Nie wieder Krieg!  Bij dit ene incidentje zou het blijven.

NVC13031931WestenNichtsNeuesAdvRembrandttheater

Advertentie van Rembrandttheater in Nieuwe Venlosche Courant van 13 maart 1931 voor vertoning van ‘Im Westen nichts Neues’

Parade xRembrandt

Prentbriefkaart uit de jaren dertig, Parade met rechts het op vrijdag 13 oktober 1944 verwoeste Rembrandttheater

Met dank aan de Facebook-deelnemers Antoon Horvers en Mooder Maas voor de stills uit de documentaire.

DeLuif  HLHartkerk  SeniorenBankjeKleinPark4  FonteinWoningWaterleidingZwarteweg VanafTorenStMartinuskerkBoermans  VeilingRodestraat2

GrKerkstraat GrKerkstraat2 Huishoudschool

Verschillende stills uit documentaire: ‘Een bezoek aan Limburgs Eenige Havenplaats – Venlo’

Reageren? Stuur Sef Derkx een e-mail: floddergats@xs4all.nl

 

 

 

 

 

5 gedachtes over “‘Een bezoek aan Limburgs eenige havenplaats’

  1. Ik wil niet hebberig en opschepperig klinken maar deze film heb ik al tich jaren thuis liggen . Ik was nog niet eens gehuwd . Ooit gekregen van een fotograaf waar ik vaak op bezoek was in de jaren laat 50 – 60. Het feit dat ik geen techneut ben op computer , heb ik deze film over laten zetten op DVD.

    Like

  2. Wat mij dan opvalt: hoe weinig oog er is voor het echte oude Venlo, de toen nog talrijke middeleeuwse panden, de in onze ogen schilderachtige steegjes, die, (bombardementen overleefd) later met ferme hand gesloopt werden, want Venlo moest modern worden. Gelukkig is het tij gekeerd (zie puddingfabriek), maar het heeft wel wat gekost!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s