De kluizenaar van Wellerlooi (3)

door Gerrit van der Vorst


Toch blijft de behoefte aan een verklaring groot. Zo lang de mens een gangbaar levenspad kiest, heeft hij weinig uit te leggen. Maar iemand die zich terugtrekt in volstrekte eenzaamheid in de natuur, zonder waterleiding, gas en radio, die heeft wat uit te leggen. Dat geldt dus ook voor Theophil Wagner. De Limburger Koerier, eind december 1934: Wij, die temidden van de beschaving zitten en alle uitvindingen, gelegen of niet gelegen, te onzer beschikking hebben, wij kunnen het niet goed indenken, dat er brave zielen zijn, wier hang naar het volstrekt-eenzame zoo groot is, dat zij op een goeden dag de beenen nemen om nooit meer tussen ons terug te keeren. Wij hebben misschien den tijd daar niet toe om over de vreugden der eenzaamheid te mijmeren, en wellicht vinden we de bekoring ervan ook zoo bijzonder groot niet.

Theophil Wagner mag dan een en al vriendelijkheid en gastvrijheid zijn, hij zit overduidelijk niet te wachten op meer persoonlijke vragen. Zijn antwoorden krijgen dan iets raadselachtigs. Op de vraag hoe hij er toe is gekomen om hier dit eenzame leven te lijden, antwoordt hij dat hij nooit in de gevangenis heeft gezeten en daar ook nooit in hoopt te komen. Waar hij eigenlijk van leeft? Antwoord: zorgen heeft hij niet; hierboven is iemand die voor hem zorgt. Zo houdt hij – met opzet of onbewust? – een geheimzinnige sfeer intact, die eigenlijk wel past bij een kluizenaar of natuurmens.

Foto van Theophil Wagner in de Limburger Koerier van 31 december 1934 (gevonden via http://www.delpher.nl).

Kluizenaars zijn schaars, maar Wagner is niet de enige in Noord-Limburg die zich in eenzaamheid terugtrekt. In 1927 is in Venlo en omstreken een hut aangetroffen, die langere tijd bewoond was geweest, en in 1934 een voor bewoning ingericht hol. Maar nooit zou achterhaald worden wie daar langere tijd gewoond hadden. En waarom dat ze deden.

Op 21 november 1927 ontdekte een rechercheur van politie een hol nabij het kerkhof bij de Tegelseweg. Dit hol was waarschijnlijk enkele jaren bewoond geweest. (Venlo’s verleden geïllustreerd, W.J.H. Steeghs, 1992, Van Geyt Productions.)

 

Bericht in De Tijd van 23 maart 1934, dat ook in andere kranten verschijnt (gevonden via http://www.delpher.nl).

Nu is er echter een kans om antwoord te krijgen op die prangende waarom?-vraag. Een journalist van de Limburger koerier bezoekt Theophil Wagner in de winterse, donkere dagen voor Kerstmis 1934. De heide biedt dan een triest beeld, ‘onzegbaar triest’. De journalist beschrijft Wagner als ‘een apostel die het leven heeft gerekt tot in deze donkere dagen’: Een paar lichtblauwe oogen kijken ons aan, zacht en met iets van den behulpzame pelgrim. Lange witte haren golven over zijn door de natuur gebruind hoofd (…) Dit haar lijkt zacht en het geeft hem een aureool van teederheid. Het ligt vredig over zijn kraag, als uitgerafeld touw. Een zachte baard, even wit, siert zijn kin. Zoo mogelijk geeft hem die het patriarchale aanzien – een kop voor schilders, met een vrij hoog voorhoofd, dat blinkt tegen het doffe licht van den laten dag, die dra overgaat in den avond. Als een wijsgeer kijkt de kluizenaar ons weederkerig aan. Waarom, zoo vragen we, hij deze eenzaamheid opgezocht heeft.

De Venlose kunstschilder Sef Moonen (1906-1995) maakt een prachtige tekening van Theophil Wagner voor Mooi Limburg . De tekening wordt geplaatst in de editie van 26 oktober 1935 (gevonden via http://www.delpher.nl).

Theophil Wagner antwoordt dat hij zich hier thuis voelt en dat hij van de eenzaamheid houdt. Verdere vragen naar de zingeving van zijn bestaan ontwijkt hij. Een rondleiding langs huisje en kapelletje kan ook deze bezoeker wel krijgen. Uit beduimelde boekjes over planten, die hij in de keurig geordende hut ziet liggen, maakt de journalist op dat Wagner vegetariër is. Ook bevestigt de kluizenaar zijn liefde voor de natuur nog eens, als hij met zichtbare voldoening praat over de boompjes die hij in het voorjaar geplant heeft: Ze groeien reeds en dezen zomer zat er reeds wat groen aan. Maar dat is het wel, en de journalist mag onverrichter zake terug naar huis. Alsof Wagner hem bij het afscheid toch nog een geheim wil verklappen, zegt hij zacht, met een blik naar de ruwe december-lucht: Wij krijgen weer regen. De conclusie van de journalist is dat Wagner een zonderling is: … die anderen over hem laat denken.

Kop boven artikel in de Limburger koerier van 31 december 1934 (gevonden via http://www.delpher.nl).

Een impressie van de kluizenaar door een onbekend gebleven kunstenaar (foto-archief gemeente Bergen).

Elf maanden later, eind november 1935, ontmoeten beide mannen elkaar opnieuw. De journalist vraagt zich dit keer vooraf af wat er zal gebeuren als Wagner, ‘dichter bij de tachtig dan bij de zeventig’, ooit doktershulp behoeft: Doch dan merkt men dra, dat Wagner voor een belangrijk deel met al het aardse afgerekend heeft. Hij blikt naar boven en legt alles in handen van de voorzienigheid. Daar regelt men ‘s mensen levensloop; daar houdt men de touwtjes van dit merkwaardige leven in handen. En zoals het daar beschikt wordt, zo is het goed. Daar moeten de lezers van de Limburger koerier het mee doen. Verder dan een praatje over vergankelijkheid en alledaagse zaken is het niet gekomen. Het voorpagina-artikel besluit met: Bij het heengaan vraagt men zich af wat hem bewogen heeft zich ver van de wereld terug te trekken, doch men gaat even wijs als men gekomen is. En zo trokken we dus weer weg van deze eenzaamheid, met het gevoel feitelijk, dat we iemand gestoord hadden.

Groot nieuws in hartje crisistijd (!): de zaterdageditie van de Limburger koerier bevat op 30 november 1935 een uitgebreid hoofdartikel op de voorpagina over ‘een internationaal natuurmensch’ Theophil Wagner (gevonden via http://www.delpher.nl).

Het wil maar niet lukken om een verklaring te vinden voor het merkwaardige bestaan van Theophil Wagner.

Wordt vervolgd.

Reageren? Stuur Gerrit van der Vorst een e-mail: gp.vandervorst@xs4all.nl.

Advertenties

Een gedachte over “De kluizenaar van Wellerlooi (3)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s