De kluizenaar van Wellerlooi (7)

door Gerrit van der Vorst


 

Op 12 september 1940 meldt de Limburger koerier haar bevindingen bij een inspectie van het voormalige domein van Theophil Wagner. Deze blog bestaat uit bedoeld artikel (gevonden via http://www.delpher.nl).

WAAR EENS EEN KLUIZENAAR LEEFDE…. Een ongekende vernielzucht op de “stille heide”. – De waarde van een handvol kersen!

WELLERLOOI. – Is het toch waar, dat de mensch in den strijd om het bezit over lijken gaat? Zoo juist zijn we den breeden heirweg, welke de Keizer Karelstad met het aloude Venlo verbindt, afgestapt en hebben ons door hoog opgaand kreupelhout langs een slingerpaadje, waar we de muffe lucht van den herfst reeds ruiken, naar het “Heim” van den laatsten kluizenaar van Noord-Limburg, Theophil Wagner, begeven. Theophil Wagner, Wie kent zijn naam niet? Heel de verre omtrek was met hem vertrouwd en men ging graag een praatje maken met deze schilderachtige verschijning, een man, wiens witten baard en lange, witte haren hem het voorkomen gaven van een apostel. Nu is hij weg, al meer dan twee jaren en niemand weet feitelijk wat er van hem geworden is. Was hij malende? We kunnen slechts vermoedens uitspreken, want op een mooien zomerdag in 1938 ging hij stil en in zichzelf gekeerd als een beeld van de meest volstrekte eenzaamheid in de richting van de Duitsche grens om… nooit meer iets van zich te laten hooren.

Uit de Panorama van 5 november 1936 (archief De Loi): de kluizenaar zoals hij indertijd kookte in zijn huisje.

 En nu staan we dan wederom voor zijn home. Zijn geest zweeft hier nog rond en het werk van zijn nijvere handen ligt voor ons… Hij had een min of meer romantisch kluizenaarshuisje gebouwd, half onder de aarde bedolven: er stond een eigenaardig, zelf gefabriceerd wagentje op vier wielen op zijn zanderig erf, waarin hij sliep, en wat verder in de heide had hij een soort kapelletje onder den grond gemaakt, dat tevens als winplaats voor water dienst deed. In het kapelletje stond een schilderij met een religieuze voorstelling en… er brandde dag en nacht een lichtje voor. Het geheel was hecht en stevig. Het was er warm in den winter en koel in den zomer. Langs de wanden had hij een voorraad wortelen en aardappelen op bijna spitsvondige wijze opgeslagen voor kwade dagen, en we hadden reden om tevreden te zijn met deze decoratieve verschijning, die als de legendarische koning van de aardmannetjes zijn goedigen kop uit de donkere heide opbeurde. Een werkzame natuur bezat hij. Heel den dag was hij in de weer: hij legde tuinen met mooie bloemen aan, hij sjouwde boomen en planten naar deze eenzame streek, waar hij een strijd met de telkens weer opdringende heide voerde: en zoowaar – wanneer hij tijd van leven had gehad, zou hij hier een soort lusthof geschapen hebben; dan zou hij een verzameling planten en kruiden in deze stille streek tot wasdom hebben gebracht, welke een sieraad zou geweest zijn voor dit heiligdom… De bezoekers, die hun naam in hout sneden of eenvoudigweg erop schreven, bewaarden een dankbare herinnering aan den Noord-Limburgschen kluizenaar. 

Uit de Panorama van 5 november 1936 (archief De Loi): de kluizenaar in zijn eigen kapelletje. 

In zijn kapelletje had Theophil Wagner volgens sommigen een afbeelding van Onze Lieve Vrouw van Altijddurende Bijstand. Mogelijk is dit later het geval geweest. In 1936 hing er dus een Ecce Homo, een prent van gemartelde Jezus met een doornenkroon.

AFGERUKTE TAKKEN

Tot de boomen, die hij plantte, behooren verschillende kerseboomen; in het vroege voorjaar strooide de lente blanke bloesems erover heen. Waarna de zoete vrucht zich zette. De boomen waren nog klein en waren feitelijk op de toekomst gericht. Maar tóch prijkten ze in den vroegen zomer reeds met heerlijk-zoete kersen Middenin deze eenzaamheid, tusschen heide en wild hout, waar een schuw konijntje voor den tred van den mensch wegvluchtte en de nachtegaal zong en jubelde, pronkten aan verschillende boomen sappige kersen. De natuur, die om zoo te zeggen hier plotseling omgelegd was, ging rustig en zonder opspraak haar gang een oase in de barre heide te scheppen. Toen zijn de kersen rijp geworden. En hier begint pas het drama: hier vraagt men zich af of sommige menschen wel weten wat ze doen. Want niet alleen werden de boomen systematisch van hun vruchten beroofd – och, het was ook niet erg, dat men zich na een verre reis te goed deed aan wat de onbegrepen Wagner zijn nakomers presenteerde, doch ergerlijk en baldadig is de wijze, waarop men hier sinds korten tijd heeft huisgehouden. Men deed niet eens de moeite de kersen van de boomen fatsoenlijk te plukken, doch men rukte in verregaande baldadigheid de weinige takken van de boomen en men vond het blijkbaar niet erg om zelfs de kronen eruit te scheuren. Niet van één boom, maar van alle.

Het bezit van een handjevol kersen achtte men dus meer waard dan het voortbestaan van deze boomen. Men móest vernielen… Deze schande klaagt vandaag in de bloeiende heide: Wagners schepping is men bezig grondig te vernielen.

 Jammer is het, maar waar. Want wat langzaam-aan tot een aardige bezienswaardigheid was geworden, wat iederen zomer opgetogen bezoekers trok, is nu bezig een puinplaats te worden. De vreemdeling, die geroerd werd door de onverdorven natuur en door de gedachte, dat hier een “eenzame man”, zooals Wagner zichzelf noemde, op barren leeftijd zijn stillen gang door de heide was gegaan, zal, wanneer hij wederom terug keert naar deze contreien, ontdaan zijn hoofd afwenden om zooveel gemis aan gevoeligheid. Het kapelletje, dat solide gebouwd was, is geheel uit elkaar gerukt. Mogelijk hebben op buit beluste lieden er hun slag willen slaan; misschien dachten zij, dat Wagner in het een of ander geheimzinnig hoekje een kapitaal had verstopt. Zij hebben palen en planken vaneen gerukt, de pomp vernield en een einde gemaakt aan de intimiteit, waaraan de maker jaren lang gewerkt heeft. Zóo grondig heeft men alles vernield, dat van opbouwen geen sprake zal kunnen zijn.

 

De Limburger koerier plaatst bij het artikel van 12 september 1940 een foto van de vernieling van het huisje van de kluizenaar (gevonden via http://www.delpher.nl).

OOK HET HUISJE.

Maar niet alleen heeft men zich bezig gehouden met het kapelletje, de boomen en de vaak zeldzame planten, waaraan men den botanicus kan kennen, doch vandalen hebben ook leelijk huis gehouden in Wagners woon – in het merkwaardige huisje, waar de kluizenaar z’n planten en zaden sorteerde, waar hij z’n potje, bestaande uit louter vegetarischen kost, kookte en waar hij in de lange winteravonden de geheimen van bloem en plant trachtte te doorgronden. In tientallen boeken waarin als het ware de bloem doorheen strengelde en de plant haar kruiden openbaarde, snuffelde hij kalm en waardig, terwijl zijn witte baard over het papier veegde, bij het knappend vuur van een langen winter…… Nu is alles dooreen gehaald, dooreen getrokken en dooreen gewoeld. Het is alsof ratten er hun speurtocht doorheen gemaakt hebben. En het is zelfs zoover gekomen, dat de inhoud van het schuurtje, van de blokjes hout tot den kruiwagen toe, vermengd is met allerlei huishoudelijke en merkwaardige voorwerpen, waaraan het hart van Wagner eens hing. Ook hier is een ware vuilnisbelt ontstaan. Naar voorwerpen van waarde heeft men gezocht – en men bekommerde er zich niet om, dat dingen van nóg meer waarde ervoor vernield werden…

Neen, het is geen schoone bladzijde, die de lieden, die hieraan schuldig zijn, in hun levensboek geschreven hebben. Zij waren alleen door vernielzucht en “den heb” gedreven; doch zij hebben de gemeenschap een zeer slechten dienst bewezen.

Dit staat vast: sneller dan men redelijk had kunnen verwachten, zal Wagners “Heim” den weg van volkomen verval zijn opgegaan.

De Limburger koerier plaatst bij het artikel van 12 september 1940 een slechte en onduidelijke foto van de puinhoop op het in ernstig verval verkerende domein van de kluizenaar (gevonden via http://www.delpher.nl).

Wordt vervolgd

Reageren? Stuur Gerrit van der Vorst een e-mail: gp.vandervorst@xs4all.nl.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s