De kluizenaar van Wellerlooi (9)

door Gerrit van der Vorst


Uit de kadasterlegger blijkt dat Theophil Wagner zich in de zomer van 1933 ouder had voorgedaan tegenover de journalist van Het Volk dan hij was. Of was hij verkeerd verstaan? Hij was toen geen 75, maar 59 jaar. Nog geen grijsaard wat betreft leeftijd, en ook geen ‘hoogbejaarde’ zonderling, zoals toen werd geschreven. Wagner was geboren op 28 maart 1874 in het dorp Zawada, dat toen in de Duitse Kreis Rybnik lag. Na de Eerste Wereldoorlog werd het betreffende gebied bij Polen gevoegd (1922), in 1939 werd het weer Duits en na de Tweede Wereldoorlog definitief Pools. De Duitse bewoners werden uiteindelijk verdreven uit het gebied, en velen van hen kwamen terecht in Dorsten, Recklinghausen en Bottrop. Of Theophil Wagner in die redelijk nabij gelegen plaatsen contacten had, is niet bekend.

Wellerlooi-Rybnik.

Kaart uit de Schlesien Städte Atlas, een atlas voor mensen die afkomstig waren uit Silezië en later in Duitsland woonden (met dank aan Jan Heyligers).

Het jaar 1931, waarin Theophil Wagner voor het eerst was verschenen in Wellerlooi, was voor Duitsland een economisch rampjaar. Een land om te ontvluchten? En de diep gelovige en geweldloze Wagner moet ook gegruweld hebben van de latere massahysterie, massademonstraties en Führer-verering.

Hoewel, geweldloos? In de Duitse grensplaats Twisteden, dichtbij Wellerlooi gelegen, kende men Theophil Wagner ook. Peter Brouwers (1932), kenner van de geschiedenis van onder meer Twisteden, zag op een dag dat Wagner bij de grensovergang zijn stok hief tegen een douanebeambte. Volgens Brouwers sloeg hij de beambte zelfs. Die anekdote suggereert dat Wagner in Duitsland problemen ondervond?

Twisteden voor de oorlog (gescand uit een artikel Van Peter Brouwers in de Geldrischer Heimatkalender 2014, met dank aan Jan Heyligers).

Een foto uit 1947 van de grensovergang tussen Wellerlooi en Twisteden, aan de Venweg in Wellerlooi (met dank aan Jan Heyligers). De man met de fiets is Martien Cornelissen, bijgenaamd D’n Don, uit Wellerlooi. Verder een Duitse douaneambtenaar met zijn vrouw.

Dezelfde grensovergang in 1974, voordat de weg geasfalteerd werd (met dank aan Jan Heyligers).

Met het vertrek van de grieze kèl is Wellerlooi en omstreken een bijzondere verschijning armer. Later, heel veel later, komen er dan ook publicaties over de man die Wellerlooi zo maar losliet en verdween, maar daar zelf nooit vergeten werd. Op 23 december 2000 publiceert De Limburger een artikel met als kop ‘De Grieze: immer bezocht en nooit gekend’, dat vijf dagen later overgenomen wordt door De Gelderlander. In 2005 schrijft ook de Maas- en Niersbode in Gennep een artikel over de kluizenaar van Wellerlooi: ‘Kiekje uit de oude doos’.

Foto 6

Artikel in De Limburger van 23 december 2000 (Archief De Loi). Dit artikel verschijnt ook in De Gelderlander van 28 december 2000.

Artikel in de Maas- en Niersbode in 2005 (Archief De Loi).

In die tijd duikt op de Koninginnemarkt in Amsterdam een verzameling van circa 3.600 glasnegatieven van het persbureau Spaarnestad op. Topfotografen van dat bureau hadden onder meer opnames gemaakt van het Limburgse leven van alle dag in de jaren dertig. Bijvoorbeeld de fotoserie over Theophil Wagner voor de Panorama. Een deel van de collectie, met foto’s over Noord-Limburg, komt in het bezit van het Limburgs Museum. Daarin bevindt zich de prachtige foto van grieze kèl Theophil Wagner, die boven deze blogs staat. Sef Derkx doet namens het museum een oproep aan lezers van De Limburger, ‘Glazen album: wie kent het verhaal achter deze foto?’ Dat levert een stroom van reacties op. De twee publicaties daarover worden later opgenomen in een hoofdstuk over de kluizenaar in het boek ‘Het glazen album van Limburg – foto’s uit de jaren 30’ (2011).

Oproep om informatie over een foto van Theophil Wagner (Archief De Loi). 

Het glazen album van Limburg – foto’s uit de jaren 30 (2011).

Ondanks al die publiciteit is er weinig bekend over het persoonlijke leven van Theophil Wagner. Hij lijkt verdwenen in de mist, terwijl zijn perceel stilaan ook onzichtbaar is geworden. Ellie Rongen (Wellerlooi) herinnert zich dat ze tot halverwege de jaren vijftig nog wel eens op het voormalige domein van Theophil Wagner kwam. Daarna heeft de natuur weer bezit genomen van het door Wagner gecultiveerde perceel dat totaal overwoekerd is geraakt en zo is opgegaan in de omgeving.

Restanten van de bebouwing door de kluizenaar (Archief De Loi).

Maar overlevering houdt de herinnering aan Theophil Wagner in stand. Al die tijd waart zijn geest rond in Wellerlooi en omstreken.

Slot volgt.

Reageren? Stuur Gerrit van der Vorst een e-mail: gp.vandervorst@xs4all.nl.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s