Een liquidatie in Kronenberg: de laatste wens van Pauwelse Grad en Fons Mertens (7)

door Gerrit van der Vorst


De situatie in Sevenum en omstreken was in september 1944 steeds moeilijker geworden. Zo was in opdracht van ‘schrik van Venlo’ Berendsen op zaterdag 2 september een razzia gehouden op joodse onderduikers. Twee dagen later had Sevenum een invasie van 150 Duitsers te verwerken gekregen, die gelukkig een dag later weer vertrokken. En nadien waren af en toe geregelde en ongeregelde Duitse troepen opgedoken, die soms langer bleven. Sevenum en Kronenberg hadden gedurende de bezetting onderduik verschaft aan in totaal circa duizend personen, maar het was in die eerder zo veilige uithoek steeds minder pluis voor onderduikers en de lokale groep van de Landelijke Organisatie voor Hulp aan onderduikers (LO).

Op zaterdag 2 september 1944 werd het joodse echtpaar Emanuel en Helena Maisonpierre-Compris door zwarte ‘Ommen-agenten’ en andere handlangers van ‘schrik van Venlo’ Berendsen uit hun onderduik in Sevenum gehaald (foto Max van Son). Samen met de Venlose ex-SS’er Fons Arts schoot Berendsen het echtpaar op 14 september dood in de buurt van de Venkoelen bij Venlo.

Op 1 mei 1944 hadden de beruchte SD’ers Strobel en Nitsch uit Maastricht al een inval in Sevenum gedaan, op zoek naar Eugenie Boutet, een van de leiders van de lokale LO-groep. Eugenie Boutet had toen zelf moeten onderduiken, wat een gevoelige slag was geweest voor het LO-werk in Sevenum (privé archief).

Niet alleen Duitse militairen en Berendsen met zijn handlangers vormden een gevaar voor de veiligheid. Er zwierf ook onduidelijk volk rond in de omgeving. Wachtmeester Evert Kolderie, postcommandant van de marechaussee in Sevenum, had al eens vier rondscharrelende mannen aangehouden. Kolderie, tevens plaatselijk commandant van de Ordedienst (OD), had het viertal laten verhoren door de OD’ers van ‘Oranje Vrijstaat’. Daarbij werd vastgesteld dat de mannen ongevaarlijk waren en ze hadden weer mogen gaan.

Fragment van een document in de verzameling van Wiel Mercus in het Gemeentearchief Venlo (OV 33, inventarisnummer 10), over de aanhouding door marechaussee ‘Kolbrie’ (moet Kolderie zijn) van vier mannen.

Zo gemakkelijk kwam een vijfde manspersoon er op woensdag 20 september 1944 niet vanaf. Hij werd gevangen gezet op de boerderij van de gebroeders Baeten in Kronenberg. Opnieuw werden de OD’ers van ‘Oranje Vrijstaat’ ingeschakeld voor verhoor. Dat gebeurde onder leiding van ‘Luit’ Jan Gijsbers, waarna besloten werd dat deze gevangene niet vrijgelaten mocht worden. Later werd gezegd dat de man links en rechts naar onderduikers had geïnformeerd. Terwijl hij onder bewaking van de OD van ‘Oranje Vrijstaat’ opgesloten werd in een kippenhok kwam er telefonisch bericht, dat er gevochten werd bij Rust Roest. Gijsbers ging er meteen op af. Hij moest echter lopen, omdat zijn motorfiets in reparatie was.

De boerderij van Baeten in Kronenberg, waar de verdachte persoon op woensdag 20 september werd opgesloten (eigen foto).

Over de heftige gebeurtenissen bij Rust Roest zouden later meerdere verklaringen afgelegd worden. Die waren niet altijd consistent, wat natuurlijk begrijpelijk is. Een voorzichtige poging tot reconstructie.

OD’er Twan Jansen had de gerepareerde motorfiets van de ‘Luit’ opgehaald. Toen hij daarmee terugkwam bij Rust Roest, zag hij Duitsers rond de boerderij lopen. Hij slaagde er in om ongezien binnen te komen en sloeg alarm. De neven Siem en Siem Groot en de OD’ers Van Rooijen en Soree waren toen al buiten Duitsers tegen het lijf gelopen en tegen de muur gezet. Samen met boerenzoon Thijs Groot vlogen de OD’ers Jansen, Daniels, Van Gerwen en Siemerink naar de hooizolder, waar de OD-wapens verstopt lagen. Ze maakten hun geweren schietklaar en gingen in stelling achter de hooimijt, met zicht op de trap. De stem van de boerin klonk, en daarna een schot. Was er op de weduwe Groot geschoten?

Daarna merkten de mannen op de hooizolder dat er Duitsers de schuur binnenkwamen. Het waren de twee mannen die de boerderij doorzochten. Ze zagen de voor het middageten gedekte tafel en ontdekten onder het stro een auto. Op de hooizolder was te horen hoe de Duitsers onderling overlegden. Er moesten volgens hen meerdere personen aanwezig zijn. Ze riepen ‘Komm raus!’ en (nadat ze boven zich iets meenden te horen) ‘Nach Unten kommen!’. Toen reactie uitbleef, klommen ze met hun wapens in de aanslag de trap op. ‘Luit’ Gijsbers had de wapens van de OD ‘klappertjespistolen’ genoemd, maar de geweren waren prima bruikbaar. Zodra een Duitse officier zijn hoofd boven het trapgat uitstak, schoot OD’er Frans van Gerwen hem dood. OD’er Daan Daniels schakelde de tweede Duitser uit.

De boerderij Rust Roest, waar de dramatische gebeurtenissen op 20 september 1944 plaatsvonden (foto uit het boek ‘Oorlogsbeeld 1940-1945 Sevenum Kronenberg Evertsoord’).

Daarop ontstond een hels kabaal en geschreeuw, terwijl er van alle kanten geschoten werd. Op het erf stonden de vier mannen onder schot, en zo waren ze een eenvoudig doelwit. OD’er Van Rooyen ontkwam nog met een schampschot door de punt van zijn neus. OD’er Soree was gewond in zijn zij, hield zich dood en kon wat later wegvluchten. Zoon des huizes Siem Groot bleef echter zwaargewond liggen, terwijl zijn neef Siem Groot op slag dood was.

De OD’ers op de hooizolder trapten het buitenluik open, waarna een spervuur van kogels uit Duitse machinepistolen hun richting uitkwam. Boerenzoon Thijs Groot en OD’er Siemerink laadden de geweren telkens door, zodat de drie andere OD’ers terug konden blijven schieten. Daniels zag een Duitser met Rode Kruis-armband schietend dichterbij komen en schoot hem neer. De man werd door zijn kameraden de wagen ingetrokken, terwijl de drie OD’ers bleven vuren. Vermoedelijk werd het paard geraakt, want het dier sloeg op hol, de wagen achter zich aan trekkend. Minstens twee dode Duitsers bleven achter (drie volgens de OD’ers). Hoeveel van de andere vijf (zes?) Duitsers in de wagen gewond of dood waren, kon niet vastgesteld worden.

De indrukwekkende Duitse begraafplaats in Ysselsteyn nabij Venray (eigen foto). Er zijn ongeveer 32.000 graven van Duitse militairen, waarvan circa 6.000 van ongeïdentificeerde mannen. Liggen de bij Rust Roest gedode Duitse militairen er ook begraven?

De OD-schutters waren naar beneden gekomen en bleven op de wagen met Duitsers schieten, totdat die buiten bereik was. Inmiddels waren alle anderen weggevlucht van de boerderij – de gewonde en gevluchte OD’er Nol Soree kwam bijvoorbeeld pas uren later elders tevoorschijn. De weduwe Groot was weggebracht met de motorfiets, onkundig van de tragische afloop. Toen de laatste OD’ers honderd meter verwijderd waren van Rust Roest, hoorden ze een schreeuw. Omkijkend, zagen ze hoe zoon des huizes Siem Groot zich omhoog drukte en met een arm zwaaide, waarna hij weer in elkaar zakte. De OD’ers keerden terug en vonden Groot met zware schotwonden in zijn buik, terwijl zijn gelijknamige neef dood was. Niet lang daarna kwamen de dorpsdokter, een paar helpers en ‘Luit’ Jan Gijsbers ter plaatse. Later zou Gijsbers zich de doodse stilte herinneren die rond Rust Roest heerste, toen hij de boerderij voorzichtig door een maïsveld naderde. Grote haast was geboden. De zwaargewonde Siem Groot en zijn dode neef werden weggebracht, de dode Duitsers werden half verstopt onder een berg voederknollen en daarna vertrok iedereen zo snel mogelijk.

Siem Groot zou vrijwel meteen bij aankomst in de brouwerij van Vullinghs in Kronenberg overlijden, na bediend te zijn met het sacrament der stervenden. De boerenfamilie Groot betaalde een zware prijs voor haar geweldige steun aan het verzet.

Deel van het bidprentje van Simon Petrus Groot en Simon Stendert Groot (Gemeentearchief Venlo, verzameling W. Mercus, OV 33, inventarisnummer 12).

In augustus 1946 bracht Koningin Wilhelmina een bezoek aan Limburg (Limburgsch dagblad van 13 augustus 1946; Delpher).

Fragment van het verslag van het bezoek van Koningin Wilhelmina aan Limburg, waarbij ze ook Rust Roest aandeed en zich onderhield met voormalig onderduiker prof. De Quay en boerin Groot (Limburgsch dagblad van 13 augustus 1946; Delpher)

Wordt vervolgd.

Reageren? Stuur Gerrit van der Vorst een e-mail: gp.vandervorst@xs4all.nl.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s