Van nul tot nu – De laatste bus moest naar Venlo

door Albert Lamberts.


Begin juni 1945 mocht ik een keuze maken, waar de laatste wagen naar Limburg naar toe moest rijden. Mijn antwoord was duidelijk: naar Venlo, zei ik. Zo stapte ik in de auto op weg naar Venlo. Zo begon Theo Derkx zaliger zijn oorlogsherinnering, die hij in mei 2005 vertelde. Weliswaar was Venlo al op 1 maart 1945 bevrijd en kon heel Nederland na een vreselijke Hongerwinter of een tijd als evacué verdreven van huis en haard in het hoge noorden van Nederland op 5 mei van dat jaar weer de rood-wit-blauwe driekleur hijsen, voor menigeen kon het échte feest pas veel later beginnen. Een van hen was dus Venlonaar Theo Derkx. Maar voor hem ook toen een feest met een schaduwkant. Als 19-jarige had Theo Derkx na het behalen van het hbs-a-diploma in 1942 een baan gekregen bij NV Nederlandsche Ford Automobielfabriek in Amsterdam. Als buur van de bij het ouderlijk huis aan de Hogeweg gelegen Ford-garage had Theo Derkx interesse in auto’s gekregen en dus had hij gesolliciteerd bij Ford Amsterdam. Met succes, ook al wegens het goede woordje, dat de Venlose Forddealer Louis van den Hombergh voor hem in Amsterdam had gedaan.

Omdat hij in een zogeheten Kriegswichtiges Betrieb werkte werd hij vrijgesteld van Arbeitseinsatz. Ik werkte onder Duits gezag en moest met Belgische en Nederlandse onderdelen vrachtwagens in elkaar zetten, die waren bestemd voor het Afrikacorps en voor de Duitse troepen in Rusland. Maar van de montage verhuisde hij naar de postkamer en daarmee verloor hij zijn vrijstelling. Dus vluchten en onderduiken. Aanvankelijk nog enigszins gedekt door een ziekteverklaring door Herr R. Schmidt, een leidinggevende bij Fordswerke A.G. Köln. De papieren bescherming mocht hij genieten tot september 1944. Toen onderduiken, aanvankelijk in Horst, daarna in Maasbree. Af en toe stiekem naar Venlo, waar hij een enkele keer hand-en-spandiensten verleende aan het verzet. Uiteindelijk werd hij samen met zijn vriend Sjraar Sijbers in Kronenberg door de Grüne Polizei opgepakt.

Theo Derkx bezorgde levensmiddelen met en vrachtauto (collectie Albert Lamberts)

De bestemming was Arbeitseinsatz aan de ‘verkeerde’ kant van de Rijn, bij Karl Koch & Sohn, een groothandel in levensmiddelen in Hochdahl. Bij het naderen van het front in het voorjaar van 1945 werden de buitenlandse arbeiders gesommeerd dieper Duitsland in te trekken, maar wie een paspoort van het Zweedse consulaat (in Düsseldorf) had mocht blijven. Aangezien Derkx en Sijbers daar vaker kwamen was zo’n pas voor 7 Reichsmark gauw geregeld. Met een BMW legerwagen reden Derkx en Sijbers vervolgens regelrecht naar de Amerikanen, naar de towncommander in het lokale Amtsgericht. Theo Derkx dacht spoedig naar huis te kunnen, naar het al enkele weken bevrijde Venlo.
Theo Derkx zestig jaar later: Ik moest bij commander Coward komen en vroeg hem permissie om naar Nederland terug te mogen keren, maar die werd me geweigerd. Bij het verlaten van het kantoor kreeg ik te horen waarom: een Nederlander die goed Engels en Duits sprak. Die kwam als tolk prima van pas. Sjraar was ook de pineut. We kregen drie pakjes sigaretten en een pakje condooms en konden een dag later al aan de slag. Tien dagen was ik tolk en daarna nog chauffeur van de commander. Theo’s verblijf in Duitsland zat er nog niet op, want vervolgens werd hij mede-verantwoordelijk voor het samenstellen van groepen van displaced persons om die via een verbindingsofficier te repatriëren. Sjraar was er ook nog en we verbleven in een kamer boven het bureau van lieutenant W.J. Boyd, DP-officer. Op een gegeven moment waren de Italianen, Fransen en Belgen allemaal weg, alleen Nederlanders waren er nog. De laatste groep. Meneer Derkx, waar moet die auto naar toe rijden? Naar Venlo! Begin juni 1945 keerde Theo Derkx terug in zijn geboortestad.

Met deze zogenaamde Schutzpass wist Theo Derkx verplaatsing naar het oosten van Duitsland te voorkomen (collectie Albert Lamberts)

Om daar te horen, dat er van zijn broer Harry al sinds februari niets was vernomen. Harry was werkzaam in Dresden toen die stad op 13 februari ’45 door de geallieerden zwaar werd gebombardeerd. Ondanks een jarenlange zoektocht bleef Harry spoorloos. In april 1950 werd Harry Derkx dood verklaard.

Reageren? Stuur een e-mail naar Albert Lamberts: albertlamberts@home.nl

Een gedachte over “Van nul tot nu – De laatste bus moest naar Venlo

  1. Een andere auto reed 10 juni 1945 vanuit Friesland geëvacueerden terug naar Venlo: “Op 9 Juni krijgen we officieel bericht. We zijn erg blij, kunnen het haast niet gelooven en denken telkens dat er nog wat tusschen zal komen. Na den ganschen nacht wakker te hebben gelegen is het eindelijk Zondagmorgen 5.00 uur. We maken ons reisvaardig want om 7.00 uur zullen we naar Bergum worden gebracht.
    Daar aangekomen is het een hele drukte, eindelijk wordt ook ons een wagen aangewezen, de bagage wordt ingeladen, daarna stappen we zelf in de auto en om 9.06 uur verlaten we Bergum.
    Deventer is de eerste plaats waar we zien dat er oorlog is geweest. Zutphen is zwaarder getroffen, doch Arnhem is verschrikkelijk. Nijmegen is ook erg maar dat is al langer geleden gebeurd. De dorpen welke we volgen dragen allen de kenteekenen van den oorlog. Eindelijk komen we op Limburgsche bodem, het Limburgsche Volkslied wordt gezongen, we krijgen warme koffie met biscuits en weer verder gaat de reis. We rijden door het geteisterde gebied, puinhopen, en nog eens puinhopen. Kapot geschoten huizen, het gehele Noord Limburgsche land is een puinhoop. We naderen bekende streken. Velden wordt gepasseerd en steeds maar ziet men puin. Dan naderen we Genooi en eindelijk om 4.30 uur de stad.
    Bij de H. Hartkerk moeten we uitstappen, dit bleek later een misverstand te zijn. Padvinders en verkenners zorgen voor onze bagage en nu door het dierbaar geworden Venlo naar huis. Ongeveer 6.00 uur zijn we in de Waldeck Pyrmontstraat.”

    Zie: Oorlogsdagboek 1944/1945 op website wimspapens.nl

    Wim Spapens (*1936), Ulvenhout/Breda

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.